Ziekteverzuim door Burn-out

Evolutie sinds 2015

In oktober zal het 10 jaar geleden zijn dat ik startte met AWELL, Huis voor Werk. De voorbije 10 jaar is het thema ‘langdurig ziek’ steeds meer in de aandacht komen te staan. De overheid heeft intussen heel wat maatregelen genomen, ook naar bedrijven waarbij er nu meer aandacht gaat naar re-integratie en preventie. Ik vroeg me af in welke mate deze maatregelen een positief effect hebben gehad, en ging op zoek in enkele artikelen (cf. hieronder) hoe het tegenwoordig staat met het ziekteverzuim in Vlaanderen, meer specifiek met ziekte ten gevolge van burn-out. Dit artikel is een synthese van wat ik heb gevonden; ik dacht lezenswaard voor huis- en arbeidsartsen.

De cijfers rond burn-out en ziekteverzuim door burn-out in Vlaanderen zijn de afgelopen tien jaar sterk gestegen, zowel in absolute aantallen als in het aandeel ten opzichte van het totaal aantal langdurig zieken, alle overheidsmaatregelen ten spijt.

Recente cijfers (2023-2025)

In 2023 zat 37,6% van de langdurig arbeidsongeschikten in België thuis door psychische klachten, waarvan 69,5% aan een depressie of burn-out leed (137.454 personen op een totaal van 526.507).
De uitgaven voor uitkeringen bij langdurige arbeidsongeschiktheid door depressie of burn-out stegen in 2023 met ruim 15% t.o.v. het jaar ervoor en met meer dan 74% sinds 2018.
Het aantal burn-outs bij werknemers in Vlaanderen is tussen 2018 en 2024 met 94% gestegen, het aantal zelfstandigen met burn-out is in dezelfde periode met 49% gestegen.
Onder werknemers jonger dan 34 is het aandeel langdurig zieken met burn-out op vijf jaar tijd meer dan 60% toegenomen.

Vergelijking met 10 jaar geleden (2015)

In 2015 had ruim 7% van de werkenden in Vlaanderen burn-outklachten en 9% zat in de gevarenzone. Samen gaat het om bijna 17% dat risico liep.
In 2014/2015 lag het ziekteverzuim bij Vlaamse ambtenaren boven 7%; psychische aandoeningen (waaronder burn-out) waren toen verantwoordelijk voor 42% van de afwezigheden binnen de diagnosegroep psychische klachten.
Het aantal langdurig zieken wegens burn-out is sindsdien met bijna het dubbele toegenomen.

Samengevatte trend

Het aantal en aandeel werknemers met (langdurig) ziekteverzuim door burn-out is in Vlaanderen op 5 jaar tijd bijna verdubbeld, en sinds 2015 zelfs méér dan verdubbeld. De stijging is zowel zichtbaar in het aantal mensen thuis met burn-out als het aandeel aan arbeidsongeschiktheid en de daaraan gekoppelde kosten. Vooral jongere werknemers én vrouwen zijn sterker vertegenwoordigd in deze stijging.

Oorzaken

De verdere stijging van het verzuim door psychische aandoeningen in Vlaanderen wordt veroorzaakt door een combinatie van werkgerelateerde, maatschappelijke en persoonlijke factoren.

Werkgerelateerde oorzaken

Hoge werkdruk en personeelstekorten: structurele krapte op de arbeidsmarkt, met veel openstaande vacatures, leidt tot overbelasting van het aanwezige personeel en een verhoogde werkdruk, vooral in grotere organisaties.

Toegenomen complexiteit door digitalisering: technologische vooruitgang en digitalisering verhogen het tempo en de complexiteit van werk, wat bijdraagt tot hogere stressniveaus. Dat terwijl digitalisering tot makkelijker werken zou moeten leiden…

Minder sociale steun en autonomie op het werk: gebrek aan steun van leidinggevenden of collega’s, onduidelijke werkafspraken, rolconflicten, beperkte beslissingsvrijheid verhogen het risico op burn-out. Ook is er dikwijls sprake van een ronduit negatief werkklimaat, veelal met een slechte leiderschapsstijl: de term “toxisch leidinggeven” wordt veelvuldig in de mond genomen.

Maatschappelijke factoren

Maatschappelijke onzekerheid: Economische onzekerheid, inflatie en maatschappelijke veranderingen zorgen voor extra stressoren buiten het werk.

Langere wachttijden in de geestelijke gezondheidszorg: Door een grotere aandacht voor mentaal welzijn zoeken meer mensen hulp, maar de wachttijden zijn langer geworden, wat zorgt voor langduriger verzuim.

Individuele en sociale factoren

Vervaging werk-privébalans: Door thuiswerken en flexibele werkuren vervaagt de grens tussen werk en privé, wat kan leiden tot overbelasting en gebrek aan herstelmomenten.

Persoonlijke problemen, lage sociaaleconomische status en jongere leeftijdsgroepen: Mensen met meer kwetsbaarheid of beperkte hulpbronnen, of jongeren en vrouwen, zijn vatbaarder voor psychische uitval.

Effect van overheidsmaatregelen

Overheidsmaatregelen inzake psychisch ziekteverzuim en werkhervatting in Vlaanderen en België hebben wel degelijk positieve initiatieven opgeleverd, maar hun impact op het structureel terugdringen van langdurig psychisch verzuim blijkt tot nu toe beperkt.

Rol van huisartsen

Zelf stelde ik me hierbij ook de vraag in welke mate het schrijfgedrag van huisartsen inzake het “thuis-schrijven” bij werkgerelateerde klachten, zoals burn-out, ook een oorzaak van het gestegen cijfer kan zijn. Het blijkt immers dat artsen in Vlaanderen doorgaans onmiddellijk enkele weken (vaak één maand) arbeidsongeschiktheid voorschrijven, meestal verlengd per maand indien herstel uitblijft.

Praktijk en motieven

Aanpak in de praktijk: Huisartsen schrijven bij een eerste burn-out-consultatie meestal direct een periode van 4 à 6 weken ziekteverlof voor, op advies van experten. Doel is voldoende tijd voor echte recuperatie én duidelijkheid te bieden aan werkgever en werknemer.
Dikwijls wordt deze eerste periode per maand verlengd, zolang de werknemer nog niet hersteld is.
Er is een roep (o.a. bij hulpverleners) om deze initiële periode zelfs langer te maken (bijvoorbeeld meteen drie maanden), om te vermijden dat patiënten keer op keer een nieuwe deadline moeten halen met stress tot gevolg en telkens het gevoel krijgen te “falen”.

Beleid en debat m.b.t. de rol van huisartsen

Discussie: Er is maatschappelijk en politiek debat over het “te snel” of “te gemakkelijk” voorschrijven van ziekteverlof bij werkgerelateerde klachten. De federale overheid kijkt kritisch naar dokters die veel ziekteverlof voorschrijven. Dat VOKA meent “dat huisarts zieke niet langer dan een maand thuis mag schrijven” (artikel in De Morgen van vandaag) is natuurlijk de reinste onzin.
Huisartsen en experts beklemtonen dat rust voorschrijven “een deel van de behandeling is”, zeker bij ernstige uitputtingsklachten of burn-out, en dat gefaseerde terugkeer (mits goede begeleiding) sowieso tijd vraagt. Zelf merk ik dat er bij huisartsen een grote(re) overtuiging bestaat dat verwijdering uit de ziekmakende werkomgeving noodzakelijk is. Ik sluit me bij deze mening volledig aan; alleen is het zo dat er ook iets aan de werksituatie dient te veranderen. Ik hoop dat het TRIO-overleg, en ook het advies van arbeidsartsen t.a.v. bedrijfsleiding kan leiden tot een verbetering van de werkomgeving.

Met vriendelijke groet,

Paul Dondeyne, 24.09.2025

Bronnen :